افزایش ریسک افسردگی بعد از زایمان با مصرف داروهای ضدبارداری؛ واقعیت چیست؟

• دسته بندی: دانستنی های پزشکی

افسردگی بعد از زایمان و داروهای ضدبارداری دو موضوعی هستند که در ماه‌های نخست مادر شدن به هم نزدیک می‌شوند؛ به‌خصوص زمانی که یک روش هورمونی برای پیشگیری از بارداری شروع می‌شود و هم‌زمان بدن هنوز درگیر تغییرات شدید هورمونی، کم‌خوابی و فشارهای روزمره است. شواهد جدید نشان می‌دهند شروع روش‌های هورمونی پس از زایمان با افزایش خطر تشخیص افسردگی همراه بوده، اما هنوز نمی‌توان گفت این روش‌ها به‌تنهایی علت ایجاد افسردگی هستند.

افزایش ریسک افسردگی بعد از زایمان با مصرف داروهای ضدبارداری؛ واقعیت چیست؟

آیا داروهای ضدبارداری خطر افسردگی بعد از زایمان را افزایش می‌دهند؟

شواهد جدید یک ارتباط آماری را نشان می‌دهند، اما هنوز برای گفتن اینکه همه روش‌های هورمونی به طور مستقیم باعث افسردگی می‌شوند، شواهد کافی وجود ندارد. مهمترین داده جدید در این زمینه از یک مطالعه بزرگ جمعیتی در دانمارک منتشر شده در سال 2025 می‌آید. پژوهشگران اطلاعات بیش از 610,000 مادر نخست‌زا را بررسی کردند و دریافتند شروع روش‌های هورمونی پیشگیری از بارداری در 12 ماه پس از زایمان با افزایش خطر بروز افسردگی همراه بود.

خطر مطلق 12 ماهه در این پژوهش از 1.36% در گروه بدون مصرف به 1.54% در گروه مصرف‌کننده رسید. برای قرص‌های ترکیبی خوراکی، نسبت خطر تعدیل‌شده 1.72 گزارش شد؛ برای روش‌های ترکیبی غیرخوراکی 1.97 و برای روش‌های غیرخوراکی فقط پروژستینی 1.40 بود. 

چرا بعد از زایمان زمان حساسی برای تغییرات خلقی است؟

بعد از تولد نوزاد، تغییر سریع هورمون‌ها با کم‌خوابی، خستگی، فشار روانی و تغییر سبک زندگی هم‌زمان می‌شود و همین ترکیب می‌تواند آسیب‌پذیری روانی مادر را بیشتر کند. پس از زایمان سطح استروژن و پروژسترون به‌سرعت کاهش پیدا می‌کند.

همین تغییر هورمونی یکی از عوامل مطرح‌شده در بروز افسردگی پس از زایمان است، هرچند علت این وضعیت تنها به هورمون‌ها محدود نمی‌شود. سابقه افسردگی، حمایت اجتماعی کم، استرس و شرایط دشوار زندگی نیز می‌توانند نقش داشته باشند. 

در چنین شرایطی، اضافه شدن یک روش هورمونی پیشگیری از بارداری موضوع را پیچیده‌تر می‌کند؛ نه به این معنا که حتما مشکل ایجاد خواهد شد، بلکه به این دلیل که بدن و مغز در حال عبور از یک دوره تغییرات قابل توجه هستند. برای خرید ایوینینگ پرایم رز اویل کلیک کنید.

چه عواملی احتمال آسیب‌پذیری روانی مادر را بیشتر می‌کنند؟

• کمبود شدید خواب
• بارداری ناخواسته
• تجربه دشوار زایمان
• حمایت اجتماعی ناکافی
• فشار روانی یا خانوادگی
• سابقه افسردگی یا اضطراب
• تجربه افسردگی در بارداری
• نگرانی شدید درباره مراقبت از نوزاد
• تغییرات شدید خلقی پس از شروع یک روش هورمونی

آیا قرص ضدبارداری در صورت سابقه افسردگی انتخاب مناسبی است؟

سابقه افسردگی به‌تنهایی به معنی ممنوع بودن روش هورمونی نیست، اما انتخاب روش باید با اطلاع پزشک از سابقه روانی فرد انجام شود و تغییرات خلقی پس از شروع آن جدی گرفته شود.

این بخش اهمیت زیادی دارد، چون بعضی افراد پس از تجربه افسردگی تصور می‌کنند دیگر نمی‌توانند از هیچ روش هورمونی استفاده کنند؛ در حالی که چنین نتیجه‌ای از شواهد علمی به دست نمی‌آید.

در یک بررسی درباره ایمنی روش‌های هورمونی در افراد مبتلا به اختلالات افسردگی و دوقطبی، شواهد موجود نشان ندادند که همه روش‌های هورمونی به شکل یکسان وضعیت روانی را بدتر کنند. در نتیجه، تصمیم‌گیری باید فردمحور باشد. برای مادری که قبلا سابقه افسردگی داشته، چند سوال وجود دارد:

• آیا اکنون خواب، اشتها یا انرژی من به شکل محسوسی تغییر کرده است؟
• آیا شروع تغییرات خلقی با آغاز روش پیشگیری هم‌زمان بوده است؟
• آیا قبلا هنگام مصرف قرص‌های هورمونی دچار افت خلق شده‌ام؟
• آیا روش غیرهورمونی می‌تواند برای من گزینه مناسبی باشد؟
• آیا در بارداری یا بعد از زایمان قبلی افسردگی داشته‌ام؟

نباید به دلیل ترس از افسردگی، بدون جایگزین مناسب مصرف روش پیشگیری را خودسرانه قطع کرد. از طرف دیگر، نباید تغییر واضح و مداوم خلق را نیز نادیده گرفت.

این مقاله را از دست ندهید: قرص سلنیوم برای کم کاری تیروئید؛ درمان موثر با این دارو!

آیا آی‌یودی هورمونی یا روش‌های غیرهورمونی انتخاب بهتری هستند؟

نمی‌توان یک روش را برای تمام مادران بهترین در نظر گرفت؛ اما در فردی که نسبت به اثر هورمون‌ها بر خلق خود نگرانی جدی دارد، مقایسه روش هورمونی با گزینه‌های غیرهورمونی می‌تواند تصمیم‌گیری را روشن‌تر کند.

آی‌یودی هورمونی مقدار مشخصی از لوونورژسترل را در رحم آزاد می‌کند و با قرص ترکیبی خوراکی از نظر نوع و مسیر دریافت هورمون یکسان نیست. آی‌یودی مسی نیز گزینه‌ای بدون هورمون است. CDC استفاده از آی‌یودی مسی را در دوره پس از زایمان، حتی در برخی شرایط بلافاصله پس از تولد، از نظر معیارهای پزشکی قابل استفاده می‌داند. انتخاب روش پیشگیری باید هم‌زمان به موارد زیر توجه کند:

• شیردهی
• ترجیح مادر
• سابقه روانی
• عوارض روش قبلی
• زمان گذشته از زایمان
• نیاز به پیشگیری طولانی‌مدت
• امکان استفاده از روش غیرهورمونی

آیا افسردگی بعد از زایمان با بیبی بلوز فرق دارد؟

بله. بیبی بلوز به طور معمول خفیف و کوتاه‌مدت است، در حالی که افسردگی پس از زایمان می‌تواند شدیدتر، طولانی‌تر و نیازمند درمان حرفه‌ای باشد. یکی از اشتباهات اساسی این است که هر نوع گریه، حساسیت یا بی‌حوصلگی پس از تولد نوزاد را به یک شکل تفسیر کنیم. روزهای اول مادر شدن می‌تواند از نظر احساسی بسیار متغیر باشد. تغییر خواب، درد جسمی، خستگی، فشار مسئولیت و تغییر ناگهانی زندگی می‌توانند باعث شوند مادر برای مدتی احساساتی‌تر از معمول شود.

اما زمانی که این وضعیت ادامه پیدا می‌کند یا شدت آن افزایش می‌یابد، موضوع متفاوت می‌شود. افسردگی پس از زایمان ممکن است با احساس غم مداوم، از دست دادن علاقه به فعالیت‌های معمول، احساس بی‌ارزشی، ناامیدی یا دشواری در ارتباط عاطفی با نوزاد همراه باشد.

این تمایز در بحث داروهای ضدبارداری نیز اهمیت دارد. اگر تغییر خلق چند روز پس از تولد نوزاد ایجاد شده باشد، نمی‌توان آن را به یک روش پیشگیری که هنوز شروع نشده نسبت داد. اما اگر روش هورمونی مدتی بعد آغاز شده و سپس تغییر قابل توجهی در وضعیت روحی ایجاد شده باشد، پزشک می‌تواند این زمان‌بندی را در ارزیابی خود در نظر بگیرد.

آیا باید مصرف داروهای ضدبارداری را خودسرانه قطع کرد؟

قطع یا تعویض خودسرانه روش پیشگیری تصمیم مناسبی نیست، به‌خصوص زمانی که احتمال بارداری ناخواسته وجود دارد. در صورتی که بعد از شروع یک روش هورمونی احساس می‌کنید خلق شما تغییر کرده، بهتر است زمان شروع روش و زمان شروع تغییرات روانی را یادداشت کنید و این اطلاعات را با پزشک یا ماما در میان بگذارید. برای خرید کپسول ومیناویت کلیک کنید.

سخن پایانی

داروهای ضدبارداری هورمونی ممکن است در دوره پس از زایمان با افزایش خطر افسردگی همراه باشند، اما شواهد فعلی اجازه نمی‌دهد این رابطه را برای تمام زنان قطعی یا علت‌ومعلولی بدانیم.  

مهم‌تر از انتخاب یک روش خاص، توجه به سابقه افسردگی، زمان شروع مصرف، تغییرات خلق، کیفیت خواب، حمایت اطرافیان و شرایط جسمی مادر است. در صورت مشاهده افت خلق مداوم یا قابل توجه، موضوع را به پزشک اطلاع دهید و برای انتخاب روش مناسب تصمیم مشترک بگیرید. افسردگی بعد از زایمان قابل شناسایی و درمان است و نباید به حساب خستگی معمول مادر شدن گذاشته شود. برای خرید هیر بیوتی یوروویتال کلیک کنید.

سوالات متداول 

آیا قرص ضدبارداری باعث افسردگی بعد از زایمان می‌شود؟

خیر، نمی‌توان چنین رابطه‌ای را برای همه افراد قطعی دانست. یک مطالعه بزرگ در سال 2025 ارتباط میان شروع روش‌های هورمونی پس از زایمان و افزایش خطر افسردگی را نشان داد، اما این نوع مطالعه رابطه آماری را نشان می‌دهد و به‌تنهایی علت مستقیم را ثابت نمی‌کند. 

آیا سابقه افسردگی یعنی نباید از روش هورمونی استفاده کنیم؟

نه لزوما. سابقه افسردگی یک عامل مهم برای توجه و کنترل بیشتر است، اما انتخاب روش پیشگیری باید بر اساس شرایط فردی، سابقه روانی، ترجیح شخص و نظر پزشک انجام شود. 

آیا روش غیرهورمونی می‌تواند گزینه مناسبی باشد؟

برای بعضی افراد، بله. آی‌یودی مسی نمونه‌ای از روش‌های بدون هورمون است و می‌تواند در گفت‌وگوی پزشکی درباره گزینه‌های پیشگیری مطرح شود؛ اما انتخاب نهایی به شرایط فرد و ترجیح او مربوط است. 

منبع:

pmc.ncbi.nlm.nih.gov